Vlaanderen.be www.vmm.be
Je bent hier: Home / Lucht / Evolutie luchtkwaliteit / Hoe evolueert de luchtkwaliteit in Vlaanderen?

Hoe evolueert de luchtkwaliteit in Vlaanderen?

De uitstoot in de lucht van verschillende stoffen neemt verder af en ook de luchtkwaliteit verbetert. Hierdoor daalt de gezondheidsimpact door luchtvervuiling, maar deze impact is nog steeds niet te verwaarlozen. Ook landbouw en natuur lijden onder de luchtvervuiling.

Vlaamse uitstoot neemt af - Vlaanderen haalt Europese emissiedoelstellingen

De uitstoot van:

  • fijn stof (PM2,5) lag in 2019 meer dan 40 % onder het niveau van 2000;
  • vluchtige organische stoffen (VOS) daalde tussen 2000 en 2019 met 45 %;
  • stikstofoxiden (NOx) was tegen 2019 bijna gehalveerd ten opzichte van 2000;
  • zwaveldioxide (SO2) bedroeg in 2019 minder dan een vijfde van die in 2000;
  • ammoniak (NH3) daalde in de periode 2000-2019 met ongeveer 30 %.

Vlaanderen haalt daarmee alle Europese emissiedoelstellingen.

Industrie en energiesector vervuilen steeds minder

Het plaatsen van filters en de verschuiving naar het gebruik van fossiele brandstoffen met een lager zwavelgehalte, met onder meer de uitfasering van de kolencentrales in Vlaanderen, zorgen voor een lagere uitstoot.

Bij de sector energie zien we in de periode 2000-2019 een belangrijke emissiedaling van zowel de deeltjesvormige als de gasvormige polluenten. Bij de sector industrie situeert de daling zich vooral bij de gasvormige polluenten, zoals zwaveldioxide, vluchtige organische stoffen en polycyclische aromatische koolwaterstoffen. Momenteel is de industrie de belangrijkste uitstootbron van zwaveldioxide (raffinaderijen en staalindustrie) en de meeste zware metalen.

Aandeel uitstoot door huishoudens en wegverkeer neemt toe

Momenteel zijn de huishoudens (gebouwenverwarming) de belangrijkste uitstootbron van fijn stof en polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK’s).

Wegverkeer en gebouwenverwarming zijn belangrijke bronnen:

  • Het wegverkeer stoot nu 87 % minder fijn stof (PM2.5) via de uitlaat uit dan in 2000, omdat auto’s minder vervuilend geworden zijn. Het toenemend aantal wagens en gereden kilometers heft dit voordeel echter gedeeltelijk op. De niet-uitlaatemissies van fijn stof (PM2.5) van het wegverkeer zijn ten opzichte van 2000 met bijna een vijfde gestegen en vertegenwoordigen nu een groter aandeel in de totale emissies van fijn stof van het wegverkeer dan de uitlaatemissies.
  • Het verkeer stoot nog steeds veel stikstofoxiden (NOx) uit. Dieselvoertuigen  stoten het meest NOx uit.
  • We stoken hout waardoor er fijn stof en kankerverwekkende stoffen in de lucht terecht komen. Positief is wel dat het verbruik van fossiele brandstoffen zoals stookolie en steenkool daalt.
  • Huishoudelijke houtstook en wegverkeer zijn momenteel samen verantwoordelijk voor ongeveer 70% van de totale uitstoot van elementair koolstof (EC) in Vlaanderen.

Land- en tuinbouw nog steeds belangrijke bron van stikstof

Vooral ammoniak uit de veeteelt, maar ook NOx-emissies van het verkeer, zorgen voor verzuring en vermesting en de vorming van fijn stof. De uitstoot van ammoniak door de land- en tuinbouw daalde tussen 2000 en 2007 en bleef daarna eerder stabiel. Omdat de uitstoot van de andere sectoren wel verder afnam, stijgt het relatieve aandeel van de landbouw in de stikstofproblematiek.

De luchtkwaliteit verbetert. Coronamaatregelen zorgen voor extra effect

De algemene luchtkwaliteit in Vlaanderen verbetert jaar na jaar. In 2020 kwam er bovenop deze langetermijntrend ook nog het effect van de coronamaatregelen. Stoffen die hoofdzakelijk aan verkeer gelinkt zijn, zoals zwarte koolstof en stikstofoxiden, daalden nog sterker dan de jaren ervoor.

Mede hierdoor maten we in 2020 geen enkele overschrijding van de Europese jaargemiddelde grenswaarde/WGO-jaaradvieswaarde (2005)* voor stikstofdioxide. De modelberekeningen gaven wel aan dat er nog een beperkt aantal plaatsen zijn waar de jaargrenswaarde overschreden wordt.

Voor ozon zagen we in 2020 een toename van zowel het jaargemiddelde als de piekwaarden. De jaargemiddelde ozonconcentraties volgen hiermee de stijgende trend van de laatste jaren.  Dit is te wijten aan de toename van de mondiale achtergrondconcentraties. De hoge piekwaarden waren een gevolg van de intense en lange hittegolf in augustus 2020. De lagere uitstoot van stikstofoxiden door de coronamaatregelen verklaren deels ook de hogere ozonconcentraties in 2020, omdat een deel van de stikstofoxiden zorgen voor ozonafbraak nabij de uitstootbronnen.

Gezondheidsimpact daalt maar is nog steeds niet verwaarloosbaar

Fijn stof, stikstofdioxide en ozon zijn de drie stoffen met grootste gezondheidsimpact in Vlaanderen en leiden nog steeds tot vroegtijdige sterfte. De algemene gezondheidsimpact daalt wel.

Het aandeel van de bevolking dat volgens de WGO (2005)* aan te hoge jaargemiddelde concentraties fijn stof (PM2,5) wordt blootgesteld, neemt verder af. Momenteel gaat het wel nog over ca. 60 % van de Vlaamse bevolking. De gezondheidsdoelstelling voor PM2,5 uit het Luchtbeleidsplan (aantal vroegtijdige overlijdens door blootstelling aan PM2,5 tegen 2030 halveren t.o.v. 2005) lijkt op basis van de huidige cijfers haalbaar mits uitvoering van de maatregelen uit het Luchtbeleidsplan.
Voor ozon woont niemand in een regio met voldoende lage concentraties. Modellen geven aan dat er heel lokaal nog te hoge NO2-concentraties kunnen voorkomen.

De uitvoering van de maatregelen uit het Luchtbeleidsplan, in het bijzonder voor houtverwarming en wegverkeer, zijn cruciaal om de gezondheidsdoelstellingen te halen. Het voortgangsrapport geeft een stand van zaken van de maatregelen.

Ook landbouw en natuur lijden onder luchtvervuiling

Depositie ozondosis

Een te hoge ozondosis vermindert de opbrengst van landbouwgewassen en de groei van bossen. De natuurlijke vegetatie ondervindt ook schade door verzuring en vooral door vermesting.

In 2020 was de stikstofdepositie te hoog op 80 % van de oppervlakte natuur. De doelstelling uit het Luchtbeleidsplan ligt nog niet binnen bereik. De uitstoot van stikstof gebeurt vooral door de veeteelt (uitstoot van ammoniak), maar ook het wegverkeer (uitstoot van stikstofoxides) is een belangrijke bron.

Om de biodiversiteit in stand te houden en de vegetatie voldoende te beschermen is een verdere verbetering van de luchtkwaliteit en verminderde stikstofdepositie nodig. De voorziene maatregelen uit het Luchtbeleidsplan (vooral in de landbouwsector, in mindere mate verkeer en industrie) en het bijkomend maatregelenpakket bovenop het Luchtbeleidsplan, dat ontwikkeld wordt in het kader van de Programmatorische Aanpak Stikstof, zijn nodig om het realiseren van de doelstellingen te garanderen.

Toetsing luchtkwaliteit 2020 aan normen EU en WGO

WGO scherpt normen aan
De uitstoot van schadelijke stoffen bedreigt de gezondheid meer dan eerder was gedacht, daarom stelde de Wereldgezondheidsorganisatie op 22 september 2021 nieuwe advieswaarden voor die voor verschillende stoffen strenger zijn dan de WGO-advieswaarden (2005) waaraan we nu toetsen. Bij de rapportering over de cijfers van het jaar 2021 zal VMM toetsen aan de nieuwe WGO-advieswaarden (2021).

 Onderstaande tabellen geven een overzicht van de toetsing van de meetwaarden aan de EU grens- en streefwaarden en WGO-advieswaarden (2005)*. Naast de hoger besproken situatie voor fijn stof, stikstofdioxide en ozon was er ook nog een overschrijding voor:

  • Zware metalen: in de regio Hoboken waren de arseenconcentraties op alle drie de meetplaatsen hoger dan de Europese streefwaarde.
  • Ammoniak: het kritiek niveau voor de vegetatie werd op het merendeel van de meetplaatsen overschreden.
  • Zwaveldioxide (SO2): nabij bepaalde industrie werd de WGO-advieswaarde (2005)* overschreden.

Toetsing Vlaamse luchtkwaliteit 2020 aan de Europese regelgeving (2008/50/EG - 2004/107/EG - CLRTAP)

Polluent

Toetsing aan de doelstelling

Aantal meetplaatsen die de doelstelling halen

Fijn stof - PM10-fractie Goed GW dag + jaar 39/39
Fijn stof - PM2.5-fractie Goed GW jaar 41/41
Stikstofdioxide Goed GW uur, alarmdrempel uur
Goed GW jaar - metingen met monitoren
Goed GW jaar - metingen met passieve samplers
51/51
51/51
40/40
Zwaveldioxide Goed GW uur + dag 
Goed alarmdrempel uur
8/8
8/8
Koolstofmonoxide Goed GW 8-uur 4/4
Lood Goed GW jaar 12/12
Benzeen Goed GW jaar 13/13
Ozon - gezondheid slecht SW 8-uur uitgemiddeld over 3 jaar
slecht langetermijndoelstelling - jaar
slecht informatiedrempel - uur
Goed alarmdrempel - uur
13/18
0/19
0/19
19/19
Ozon - vegetatie Goed SW -uitgemiddeld over 5 jaar
slecht langetermijndoelstelling - jaar
16/16
0/17
Ammoniak - vegetatie slecht AB jaar - vaatplanten
slecht AB jaar - (korst)mossen
5/23
0/23
Arseen slecht SW jaar 9/12
Cadmium Goed SW jaar 12/12
Nikkel Goed SW jaar 12/12
Benzo(a)pyreen Goed SW jaar 8/8
AB: aanbeveling          GW: grenswaarde          SW: streefwaarde (met vermelding van de tijdsspanne waarvoor de doelstelling geldt)

 

Toetsing Vlaamse luchtkwaliteit 2020 aan advieswaarden Wereldgezondheidsorganisatie (2005)*

Polluent

Toetsing aan de advieswaarde

Aantal meetplaatsen die de advieswaarde halen

Fijn stof - PM10-fractie slecht (dag + jaar) 7/39 - 15/39
Fijn stof - PM2,5-fractie slecht (dag + jaar) 0/41 - 8/41
Stikstofdioxide slecht (uur - monitoren)
Goed (jaar - monitoren)
Goed (jaar - samplers)
50/51
51/51
40/40
Zwaveldioxide slecht (dag) 3/8
Ozon slecht (8-uur) 0/19
Koolstofmonoxide Goed (8-uur) 4/4
Tolueen Goed (half uur - week) 5/5
Tetrachlooretheen Goed (jaar) 8/8
Lood Goed (jaar) 12/12
Cadmium Goed (jaar) 12/12
Kwik Goed (jaar) 2/2
Mangaan Goed (jaar) 12/12
tussen haakjes staat de tijdsspanne waarvoor de advieswaarde geldt

 *Op 22 september 2021 stelde de WGO nieuwe advieswaarden voor die voor verschillende stoffen strenger zijn dan de WGO (2005) advieswaarden. Bij de rapportering van het jaar 2021 zal VMM aan de nieuwe WGO (2021) advieswaarden toetsen.

vmm.be is een officiële website van de Vlaamse overheid

Elke dag opnieuw werkt de Vlaamse Milieumaatschappij aan het milieu van morgen. Water, lucht en milieurapportering zijn onze kerntaken.