Vlaanderen.be www.vmm.be
Je bent hier: Home / Water / Grondwater / Bemaling / Stap 1: Beperk het netto debiet (duurtijd, peil, retour...)

Stap 1: Beperk het netto debiet (duurtijd, peil, retour...)

Om de impact op de omgeving te beperken, moet voor elke bemaling eerst de grootte en de impact bepaald worden. Daarbij toets je verschillende mogelijkheden af om het netto, opgepompte debiet te beperken.

Richtlijnen bemalingen ter bescherming van het milieu

Elke bemaling is anders afhankelijk van de locatie en beschikbare ruimte; samenstelling van het grondwater (bv. ijzergehalte, verontreiniging); of de opbouw van ondergrond (infiltratiecapaciteit). 

Daarom stelt de VMM richtlijnen en een aantal berekeningsmethodes om de grootte en de impact van een bemaling te bepalen.

Download Richtlijnen bemalingen ter bescherming van het milieu

 

 

Deze richtlijnen zijn een leidraad bij het opstellen van bemalingsnota's in omgevingsvergunningsaanvragen. Hierbij moeten onder meer alle mogelijkheden onderzocht worden om het netto debiet van de bemaling te beperken.

Mogelijkheden om het netto onttrokken debiet te beperken

1. Beperken van de duur van de bemaling

  • Starten met een hoger dagdebiet kan ervoor zorgen dat de vereiste verlaging sneller bereikt wordt en er uiteindelijk netto minder grondwater wordt opgepompt.
  • Evalueer permanent of de bemaling nog vereist is, ook als de werf stilligt (verlof, juridisch geschil …). Stuur bij indien mogelijk.
  • Als de constructie al waterdicht is, maar nog niet voldoende zwaar om de opstuwende kracht te compenseren, kan extra ballast worden aangebracht. Het ballast voorkomt dan het opdrijven van de constructie wanneer de bemaling volledig wordt stopgezet.

2. Peilgestuurde bemaling

De bemalingspompen vallen stil als het afslagpeil behaald wordt en starten weer op zodra het aanslagpeil overschreden wordt. Een peilgestuurde bemaling is vooral nuttig bij langlopende bemalingen (meerdere maanden op een vaste locatie) of bij bemalingen met een belangrijke invloed op de omgeving  (bv. mogelijke invloed op een natuurgebied of bij hoge zettingsrisico’s).

Bij een peilgestuurde bemaling kan je ook het bemalingspeil variëren in functie van de vordering van de werf. Zo kan het peil al hoger ingesteld worden wanneer de ondergrondse constructie waterdicht is, maar het bouwwerk nog onvoldoende gewicht heeft om de opstuwende kracht van het grondwater volledig te compenseren.

Aandachtspunten:

  • Een goede dimensionering en afregeling van de bemaling is essentieel, zeker bij vorst. Dan is frequente stroming in leidingen vereist om bevriezing te voorkomen.
  • Een peilgestuurde bemaling is duurder. Maar de extra kost wordt deels gecompenseerd door de lagere energierekening (pompen draaien minder uren) en lagere heffing voor de lozing (indien van toepassing).

Deze techniek zal meegenomen worden in een volgende versie van de richtlijnen bemalingen ter bescherming van het milieu.

3. Retourbemaling

Bij een retourbemaling wordt het opgepompte grondwater in de nabije omgeving terug in de bodem gebracht. Hoewel er misschien bruto meer bemalingswater wordt onttrokken, zal er door de retour netto minder water verloren gaan. 

De haalbaarheid van een retourbemaling is onder andere afhankelijk van:

  • ruimte(gebrek)
  • samenstelling grondwater (bv. ijzergehalte)
  • opbouw ondergrond (infiltratiecapaciteit)
  • kostprijs
Hoe pak je het aan?
  • Vuistregel afstand: de retour wordt best uitgevoerd op een afstand van minstens het tienvoud van het aantal meter verlaging van het grondwaterpeil. Voor een verlaging van het grondwaterpeil van 3 meter kan de retour dus voorzien worden op een afstand van minimaal 30 meter van de bouwput. Door de retour dichter te plaatsen, stroomt het geïnfiltreerde water te snel terug naar bouwput en kan de vereiste verlaging niet altijd bekomen worden.
  • Bij een standaard bemaling dient er voor infiltratie van het bemalingswater in eerste instantie gekeken te worden naar locaties binnen een straal van 200 meter voor een (tijdelijk aan te leggen) infiltratiebekken of een stuk gracht dat als infiltratiebekken kan ingericht worden.
  • Bij grotere afstanden kunnen bijkomende pompen of pompstations nodig zijn om het bemalingswater ter plaatse te krijgen. Deze kunnen een extra bron van hinder vormen door lawaaihinder pomp zelf of mogelijke geurhinder bij gebruik van een stroomgroep. Pompstations werken met elektrisch aangedreven onderwaterpompen (geruisloos) of centrifugaal pompen (quasi geruisloos). Zuigerpompen, en al zeker zuigerpompen die door een dieselmotor worden aangedreven, zijn niet geschikt om water over grote afstanden te verpompen. 
  • Bij een vacuümbemaling (meestal als filterbemaling met zuigerpomp/bovengrondse pomp) is retour via putten niet altijd mogelijk omdat bij beluchting van ijzerhoudend water de retourfilters door de ijzerneerslag verstoppen. Retour kan dan mogelijk nog wel gerealiseerd worden via een infiltratiebekken of een stuk gracht dat als infiltratiebekken ingericht wordt.

Retourbemaling verplichten? Advies VMM

Het toepassen van retourbemaling en infiltratie zijn dure maatregelen.

De VMM adviseert daarom om retourbemalingen niet algemeen te verplichten bij bemalingen:

  • die minder dan 8 weken actief zijn en waarvoor retourputten moeten aangelegd worden;
  • die minder dan 4 weken actief zijn en waarvoor een infiltratiebekken moet aangelegd worden.

Als er een infiltratievoorziening (bv. vijver) aanwezig is in de omgeving  is retour natuurlijk een logische keuze. Ook de invloed op de aanwezige natuur, verontreinigingen, verzilting en kans op zettingen kunnen redenen zijn om retourbemaling toch te verplichten. Dit zal dan blijken uit de bemalingsstudie uitgevoerd conform de Richtlijnen bemalingen ter bescherming van het milieu.

4. Toestroming naar de bouwput beperken

Het plaatsen van verticale waterremmende constructies kan het netto bemalingsdebiet beperken, zelfs wanneer deze niet tot in een scheidende laag worden geplaatst.

Voordelen zijn het netto lagere bemalingsdebiet, de beperking van de impact op de omgeving (o.a. zettingen) en de mogelijkheid om retour dichtbij de bouwput in te plannen. Nadeel van sommige van deze systemen is het permanente karakter waardoor de grondwaterstroming blijvend verstoord wordt en de hoge aanlegkost.

Conclusie: combineer en maximaliseer de netto beperking

Het netto opgepompte debiet beperken kan op verschillende manieren, waarbij de technieken kunnen worden gecombineerd om de milieuwinst te maximaliseren. Een retourbemaling die zoveel mogelijk beperkt wordt in duurtijd, maar ook de bemaling waarbij slechts een deel van het bemalingswater kan geïnfiltreerd worden, kunnen al voor een aanzienlijke afname van het netto onttrokken debiet zorgen.

Nog te vaak wordt enkel geëvalueerd of het totaal debiet (wat een maximaal ingeschat debiet is), kan geretourneerd of geïnfiltreerd worden, terwijl er ook milieuwinst zit in een gedeeltelijke retour of infiltratie.

vmm.be is een officiële website van de Vlaamse overheid

Elke dag opnieuw werkt de Vlaamse Milieumaatschappij aan het milieu van morgen. Water, lucht en milieurapportering zijn onze kerntaken.