Vlaanderen.be www.vmm.be
Je bent hier: Home / Klimaat / Hitte-eilanden in steden

Hitte-eilanden in steden (2012-2020)

  • Temperatuur in steden ligt doorgaans hoger dan in de omringende landelijke gebieden.
  • Tijdens hittegolven leidt dit tot extra hittestress in steden, met gezondheidsproblemen bij ouderen en erg jonge kinderen.
  • Het hitte-eilandeffect neemt toe met de grootte van de stad, en met de afstand tot de zee.
  • In de erg warme zomers van 2018, 2019 en 2020 liep het hitte-eilandeffect hoog op.
Laatst bijgewerkt: september 2021
Actualisatie: Jaarlijks

toestandToestand

  • De temperatuur in steden ligt doorgaans hoger dan in de omringende landelijke gebieden, vooral ’s nachts. Gemiddeld loopt dit verschil op tot enkele °C (eerste figuur), maar er worden ook dagen genoteerd met uitschieters tot 7 à 8 °C en meer. Hittegolven treden daardoor frequenter én intenser op in steden.
  • De mate waarmee de maximumtemperatuur overdag boven een gezondheidsdrempel stijgt én waarmee de minimumtemperatuur ’s nachts boven een gezondheidsdrempel blijft hangen, wordt gevat in ‘hittegolfgraaddagen’ of HGD. Het hitte-eilandeffect wordt in beeld gebracht door de HGD-waarden op jaarbasis te vergelijken voor een stedelijke en een nabijgelegen landelijke locatie (tweede en derde figuur).
  • De zomer van 2020 liet op de meeste meetplaatsen in Vlaanderen de hoogste HGD-waarden noteren sinds het begin van de metingen (tweede en derde figuur). De oorzaak ligt zowel bij de erg hoge temperaturen als bij de lange duur (een twaalftal dagen) van de hittegolf in de eerste helft van augustus. In verschillende stedelijke locaties werden bijkomend ook nog enkele kortere hittegolven opgetekend op andere momenten.

evolutieEvolutie en ruimtelijk patroon

  • De langste meetreeks beschikbaar is deze voor Antwerpen en omgeving. Deze start in 2012 (tweede figuur). Sinds 2016 kon de indicator uitgebreid worden naar de steden Gent, Lier, Brugge, Hasselt en Brussel & omgeving (derde figuur). Deze groep omvat een representatieve steekproef van steden, met een variërend inwoneraantal (enkele tienduizenden tot meer dan een miljoen) en geografische spreiding (van de Kust tot in Limburg).
  • De korte meetreeksen laten toch al een duidelijk patroon zien (tweede en derde figuur):

- In vergelijking met nabijgelegen rurale gebieden worden steden gekenmerkt door een systematisch hoger aantal HGD.

- Verder stijgt het geregistreerde aantal HGD met de grootte van de stad* (gemeten naar hun inwoneraantal), en met de afstand tot de Kust. Uitzondering hierop is het meetstation in centrum Brussel, dat een onderschatting lijkt aan te geven ten opzichte van de reële situatie. Hier zijn bijkomende metingen nodig om dit uit klaren;

- De temperende werking van groen in de stad blijkt zowel uit de resultaten van het meetpunt in het stadspark van Gent als uit de metingen in het voorstedelijk station te Ukkel.

  • Naast temperatuurmetingen (op individuele locaties) worden modellen ingezet om een Vlaanderen-dekkend beeld te genereren van het hitte-eilandeffect. Een kaart voor het aantal HGD opgetekend in het huidige klimaat (jaargemiddelde in periode 2000-2020; vierde figuur) laat zien dat:

- de hoogste waarden worden bereikt in een groot deel van het centrum van Brussel, en in de steden in de Maasvallei in het uiterste oosten van Vlaanderen waar er een warmer microklimaat heerst op de flanken van de zand- en grindhellingen;
- er ook hogere waarden zijn in en om het centrum van Antwerpen, in de grotere centrumsteden (Gent, Mechelen, Leuven, Hasselt) en in de urbane en suburbane gebieden in de Kempen waar de combinatie van zandgrond en gemiddeld lagere windsnelheden tot hogere temperaturen leidt;
- de laagste waarden worden opgetekend in de agrarische gebieden van de Westhoek, waar de milderende invloed van de zee en de hoge gemiddelde windsnelheid aanleiding geven tot de laagste zomertemperaturen in Vlaanderen;
- boven wateroppervlakken (zeker de grotere) de drempelwaarden bijna nooit wordt overschreden.

  • De zomer van 2018 was de heetste sinds het begin van de metingen in België (1833). De HGD-kaart van dat jaar laat dan ook erg hoge waarden zien, zelfs tot 160 HGD in Brussel (vijfde figuur). In de jaren daarvoor vertoonde enkel de kaart van 2006 nog net iets hogere waarden. De kaart laat ook duidelijk de gradiënt van de Kust naar de Kempen zien. In deze erg warme zomer werd de drempelwaarde voor belangrijke hittestress (60 HGD) overschreden in bijna alle stedelijke en verstedelijkte gebieden in Vlaanderen (buiten West-Vlaanderen).
  • De zesde figuur brengt 2019 in beeld. Die zomer werd gekenmerkt door twee nationale hittegolf-situaties (eind juni en eind juli), waarbij eind juli een aantal nationale hitte-records werden verbroken met temperaturen tot boven de 40 °C. Daarnaast deed zich eind augustus in een aantal stedelijke kernen nog een derde hittegolf-situatie voor. Dit vertaalt zich in een HGD-kaart die vergelijkbaar is en gemiddeld zelfs nog iets hoger scoort dan de recordzomer van 2018. Ondanks de recordtemperaturen in 2019, bleef het verschil met de HGD-waarden voor 2018 vrij beperkt door de relatief korte duur van de hittegolven in 2019.
  • De laatste figuur levert het hittebeeld voor 2020. Die zomer werd gekenmerkt door een nationale hittegolf tijdens de eerste helft van augustus die een twaalftal dagen bleef aanhouden en die ook erg intens bleek met temperaturen die niet ver onder deze van de recordwaarden uit 2019 bleven. Verder waren er ook eind juni en eind juli een aantal zeer hete dagen die in sommige stedelijke kernen geleid hebben tot een bijkomende hittegolf-situatie. Dit resulteerde in een HGD-kaart voor 2020 die vergelijkbaar is en gemiddeld zelfs nog iets hoger scoort dan de vorige recordzomer van 2019. Bijna in alle stedelijke en verstedelijkte gebieden in Vlaanderen werd de drempel van 60 HGD overschreden, net als in een groot deel van de Limburgse Kempen.

aanpakHoe pakken we dit aan?

  • Verharding in de stad inruilen voor meer vegetatie en wateroppervlakken kan het hitte-eilandeffect terugdringen.
  • Impact van hittestress terugdringen door in hitte(actie)plannen rekening te houden met de specifieke, stedelijke situatie.

InfoMeer informatie

vmm.be is een officiële website van de Vlaamse overheid

Elke dag opnieuw werkt de Vlaamse Milieumaatschappij aan het milieu van morgen. Water, lucht en milieurapportering zijn onze kerntaken.