Vlaanderen.be vmm.be
Je bent hier: Home / Water / Kwaliteit waterlopen / Chemie / Metalen

Metalen

Hoewel sommige metalen essentieel zijn voor diverse biochemische processen, zijn hogere concentraties giftig voor het waterleven. De algemene waterkwaliteit voor metalen wordt opgevolgd met een 220-tal meetplaatsen.

In 2014 werd de norm voor kobalt, uranium, arseen en vanadium in meer dan 1 op 10 van deze meetplaatsen overschreden. Voor kobalt is dit zelfs het geval bijna de helft van de meetplaatsen. Die situatie is sterk vergelijkbaar met de vaststellingen in 2013. Van de door de KRW aangeduide prioritaire stoffen wordt opgelost cadmium aangetroffen in te hoge concentraties in 4% van de meetplaatsen.

Percentage meetplaatsen dat de  norm overschrijdt:

2010

2011

2012

2013

2014

Kobalt, opgelost

59

54

51

58

45

Uranium, opgelost

48

33

43

42

37

Arseen, opgelost

19

24

17

18

15

Vanadium, opgelost

7

7

9

7

9

Zink, opgelost

10

7

10

9

8

Cadmium, opgelost

5

5

5

4

4

Barium, opgelost

5

6

5

7

3

Chroom, opgelost

0

0

0

0

0

Koper, opgelost

1

0

0

0

0

Lood, opgelost

0

0

0

0

0

Molybdeen, opgelost

0

0

0

0

0

Nikkel, opgelost

0

0

0

0

0

Per parameter

Naast de 220-tal meetplaatsen om de algemene waterkwaliteit op te volgen zijn er andere meetplaatsen om de metalen in kleinere waterlopen of om de invloed van RWZI’s, bedrijven ... op te volgen. De kaarten tonen de normoverschrijdingen van alle types meetplaatsen.

Cadmium

Hoge cadmium-concentraties zijn vooral gelokaliseerd in de Kempen ten gevolge van voormalige industriële activiteiten van de zinkindustrie.

Normoverschrijdingen opgelost cadmium in het oppervlaktewater

Arseen

Te hoge arseenconcentraties (norm 3 µg/l) komen vooral voor in de kuststreek en hebben wellicht een natuurlijke oorsprong (door aanvoer van arseenrijk grondwater). Dat normoverschrijdingen minder voorkomen in de bekkens van de Bovenschelde, Dender, Dijle & Zenne en Demer kan er op wijzen dat daar weinig tot geen achtergrondconcentraties voorkomen.

Normoverschrijdingen opgelost arseen in het oppervlaktewater

Kobalt

Overschrijdingen van de kobaltnorm (0,5 µg/l) worden in heel Vlaanderen vastgesteld.

Normoverschrijdingen opgelost kobalt in het oppervlaktewater

Uranium

Overschrijdingen van de uraniumnorm (1 µg/l).

Normoverschrijdingen opgelost uranium in oppervlaktewater

De meetgegevens van het waterbodemmeetnet geven globaal genomen voor metalen een minder gunstige beoordeling van de toestand. Voor waterbodems gelden andere normen dan voor oppervlaktewater. Meer informatie vind je in het thema waterbodem.

Duiding

Metalen zijn per definitie niet afbreekbaar en (bio)accumuleren in het aquatische milieu. Een aantal ervan is essentieel voor diverse biochemische processen in organismen. Bij hogere concentraties worden ze toxisch voor waterplanten en/of -dieren. Diverse metalen – vaak spreekt men over zware metalen – zijn van nature in de bodem aanwezig. Daar komen ze in wisselende concentraties voor, afhankelijk van de bodemsamenstelling. Door processen, zoals erosie, is er in grond- en oppervlaktewater vaak een natuurlijke achtergrondconcentratie aanwezig.

Een fractie van het gehalte aan metalen blijft in opgeloste vorm in het oppervlaktewater. Een aanzienlijk deel komt echter in gebonden toestand voor. De metalen kunnen bijvoorbeeld aan zwevende stoffen binden en kunnen zich als neerslag op de waterbodem afzetten, vooral indien de betreffende waterloop zuurstofarm is (neerslag als sulfide). Daardoor kan er, lang na het stopzetten van een vervuilende activiteit, nog een aanzienlijke nalevering zijn van metalen uit de waterbodem. Vooral wanneer de zuurstofhuishouding van een rivier verbetert, kan dat het geval zijn door de (chemische) omzetting van sulfiden tot oxiden en verder tot hydroxiden waardoor de metalen opnieuw oplossen in de waterkolom.

De directe ecotoxiciteit van metalen voor het waterleven wordt hoofdzakelijk bepaald door het gehalte aan metalen in opgeloste vorm, omdat het in die vorm gemakkelijker beschikbaar is om opgenomen te worden door waterorganismen. De opgeloste vorm is dus ecologisch relevanter. Bovendien gebeuren ecotoxiciteitstesten, die de basis vormen van de normering, met het metaal volledig in de opgeloste vorm. Daarom werd op Europees niveau gekozen voor oppervlaktewaternormen voor opgeloste metalen.

Dit is een officiële website van de Vlaamse overheid