Opvolging milieu-incident Zenne

Metingen van 11 en 12/01/2010

Het zuurstofgehalte gemeten op de meetplaatsen in de Zenne blijft ruimschoots voldoen aan de basiskwaliteitsnorm. De gemeten concentraties op de meetplaatsen van het traject Anderlecht-Eppegem liggen in dezelfde grootteorde als deze die werden gemeten op 7 januari, namelijk tussen de 7,7 en 11 mg/L.

In Mechelen werd een verhoging van de zuurstofconcentratie vastgesteld ten opzichte van de meting van 7 januari: van 6,3 naar 9,3 mg/L.

De metingen in de Schelde, de Dijle en de Rupel liggen in dezelfde grootteorde als deze van 7 januari. De gemeten zuurstofconcentraties zijn steeds hoger dan 8,7 mg/L.

Metingen van 07/01/10

Voor wat betreft de veldmetingen, en met name het zuurstofgehalte, is de kwaliteit op alle bemonsterde meetplaatsen vandaag volledig vergelijkbaar met die op 05/01/10. Ook voor het chemisch zuurstofverbruik, zwevend stof, ammonium en orthofosfaat is de situatie vergelijkbaar. Enkel in Haren en Mechelen is het gehalte aan zwevende stoffen significant gedaald, tot onder de basiskwaliteitsnorm.

De basiskwaliteitsnorm voor CZV wordt op alle meetplaatsen in de Zenne overschreden; dat is ook het geval voor orthofosfaat, behalve in Vilvoorde, net stroomafwaarts de RWZI Brussel Noord. De norm voor zwevend stof wordt niet meer overschreden. De geleidbaarheid ligt boven de norm van Vilvoorde tot Mechelen (ingevolge gebruik van strooizouten).

Naar aanleiding van berichten in de pers werd vandaag een extra meetplaats op de Zenne bemonsterd, namelijk stroomafwaarts het lozingspunt van de RWZI Brussel-Zuid te Anderlecht (VMM meetplaatsnummer 346900). Deze gegevens werden niet in de tabel opgenomen. Afgaand op de veldmetingen blijkt deze installatie echter geen negatieve impact te hebben op de kwaliteit van het Zennewater. Het zuurstofgehalte blijft er op peil (van 11,1 mg/L stroomopwaarts het lozingspunt naar 10,8 mg/L stroomafwaarts). Wel wordt tussen de meetplaatsen op- en afwaarts het lozingspunt een verdubbeling van de ammoniumconcentratie vastgesteld (van 2,8 naar 6,1 mgN/)L. Voor de zwevende stoffen is er daarentegen een daling (van 110 naar 72 mg/L), terwijl de overige laboparameters (CZV, nitriet, nitraat en orthofosfaat) geen verschil tonen.

In de Dijle, de Rupel en de Schelde overschrijden CZV en zwevend stof de basiskwaliteitsnorm (behalve CZV in de Schelde te Steendorp).

Metingen van 05/01/10

De uitgevoerde veldmetingen bevestigen nogmaals het herstel van de zuurstofhuishouding van de Zenne. In Mechelen ligt het zuurstofgehalte opnieuw wat hoger dan op 30 december (van 5,7 naar 6,9 mg/L). Op de andere meetplaatsen ligt het zuurstofgehalte rond de 9 à 10 mg/L, wat goed is. De zuurstofverzadiging is hier echter niet volledig en bedraagt 70 à 80% (in Mechelen is dat 56%). Dit betekent dat er, gelet op de watertemperatuur, potentieel nog meer zuurstof in het water opgelost zou kunnen zijn, maar dat de organische belasting dit verhindert. Voor vissen en andere aquatische organismen zijn de thans gemeten gehalten echter meer dan voldoende.

Door het gebruik van strooizout is er terug een stijging van de geleidbaarheid, tot waarden boven de norm op drie van de vier meetplaatsen van de Zenne.

De nutriëntgehalten zijn vandaag hoger dan op 30 december. Vooral het ammoniumgehalte is sterk gestegen; de gemeten gehalten liggen alle rond de 5 mgN/L. De norm voor ammonium wordt overschreden in Haren en Mechelen, die voor orthofosfaat in Haren, Eppegem en Mechelen.

Het chemisch zuurstofverbruik en het gehalte aan zwevend stof liggen nog steeds boven de norm (behalve zwevend stof in Eppegem). In Haren en Vilvoorde  werden voor deze parameters beduidend lagere waarden opgetekend dan op 30 december, in Eppegem is dat enkel het geval voor zwevend stof (CZV is er stabiel).

Omdat sinds het begin der metingen nooit problemen vastgesteld werden op het Zeekanaal Brussel-Schelde, wordt deze meetplaats niet meer bemonsterd in het kader van deze calamiteit (maar nog wel op maandelijkse basis in het routinematig meetnet fysico-chemie).

In de Dijle, de Rupel en de Schelde is het zuurstofgehalte hoog (8,5 à 10 mg/L), toch wordt slechts een verzadigingsgraad van 60 à 70% gemeten. De norm voor geleidbaarheid wordt in deze waterlopen niet overschreden.  In deze waterlopen liggen de nutriëntgehalten lager en wordt geen beduidende afwijking vastgesteld t.o.v. de toestand op 30 december. In de Dijle en de Rupel is het chemisch zuurstofverbruik gedaald tot onder de basiskwaliteitsnorm, in de Schelde is CZV stabiel gebleven op een relatief laag peil.

Metingen van woensdag 30/12/09

De meetgegevens bevestigen het herstel van de waterkwaliteit die bij de vorige metingen vastgesteld werd. Het zuurstofgehalte ligt op alle meetplaatsen boven de basiskwaliteitsnorm, met waarden boven de 8 mg/L in de Zenne, behalve in Mechelen waar een terugval wordt opgetekend van 9,2 mg/L naar 5,7 mg/L.

In de overige getroffen waterlopen is het zuurstofgehalte gelegen tussen 7,6 mg/L in de Dijle en  8,9 mg/L in de Schelde.
De zware regenval van de voorbije nacht heeft gezorgd voor een extra verdunning, waardoor ook de norm voor geleidbaarheid nu overal gehaald wordt, behalve in de Schelde te Antwerpen, waar het water van nature licht brak is.

Metingen van 23/12/09 tot en met 28/12/09

Op 23 december werd een nieuwe monsterneming op de diverse meetpunten uitgevoerd. Op 24 en 26 december werden veldmetingen uitgevoerd en op 28 december werden opnieuw monsters genomen.

Uit de resultaten blijkt dat het zuurstofgehalte van de Zenne zich geleidelijk aan hersteld heeft tot normale waarden voor de periode van het jaar, na de (geleidelijke) heringebruikname van de RWZI Brussel-Noord. Ook de geleidelijke dooi en de hevige regenval op 24 en 25 december hebben hier ongetwijfeld toe bijgedragen. De kwaliteit is in Mechelen (getijdengebied) wel veel langer slechter gebleven dan op de overige meetplaatsen.

In Haren wordt de norm voor zuurstof op 23 december opnieuw gehaald, en sinds die datum bleef het zuurstofgehalte er verder stijgen tot ca. 9 à 10 mg/L. Dat is ook het geval in Vilvoorde, stroomafwaarts de RWZI Brussel-Noord, waar de basiskwaliteitsnorm reeds op 21 december opnieuw gehaald werd. Het zuurstofgehalte ligt hier nu echter eerder rond de 8 à 9 mg/L.

Ook in Eppegem worden sinds 21 december opnieuw zuurstofgehalten boven de norm opgetekend. Na een daling tijdens de daaropvolgende dagen, is het zuurstofpeil er sinds 26 december gestabiliseerd rond 10 mg/L.

In Mechelen werd na een verhoogd gehalte van 5,6 mg/L op 21 december aanvankelijk een nieuwe daling vastgesteld, tot 23 december (1,6 mg/L). Hierop volgde een geleidelijke verhoging, waarbij de basiskwaliteitsnorm op 26 december pas terug gehaald werd. Sindsdien is het zuurstofgehalte hier ook gestabiliseerd tot ca. 10 mg/L.

Parallel aan het herstel van de zuurstofhuishouding wordt in deze periode op alle meetplaatsen in de Zenne ook een duidelijke daling van de concentraties vastgesteld voor de nutriënten (ammonium, Kjeldahlstikstof en orthofosfaat) en zwevend stof. Dit is van belang met betrekking tot de goede werking van de zuiveringsinstallatie. Op 23 december werden de basiskwaliteitsnormen voor deze parameters (inclusief totale fosfor) nog veelvuldig overschreden. Op 28 december is dit niet meer het geval, behalve voor zwevend stof in Haren (90 mg/L) en voor Kjeldahl stikstof in Eppegem (6,3 mgN/L). Het chemisch zuurstofverbruik is evenwel nog te hoog (32 à 41 mgO₂/L van Haren tot Eppegem); enkel in Mechelen wordt voor deze parameter net aan de basiskwaliteitsnorm voldaan (29 mgO₂/L).

De waarden voor alle hogervermelde parameters liggen nu ook onder het gemiddelde van de twee voorgaande jaren, wat de normalisering van de situatie illustreert.

Tot slot werd in deze periode in de Zenne ook een geleidelijke daling vastgesteld van de geleidbaarheid, die zeer hoge toppen (tot meer dan 2200 µS/cm) scoorde in de voorafgaande dagen. Dit heeft minder te maken met de RWZI Brussel-Noord, maar is het gevolg van het massale gebruik van strooizouten  tijdens het gure winterweer.

In het Zeekanaal Brussel-Schelde, de Dijle en de Rupel bleef de situatie in deze periode globaal stabiel, met een geleidelijk stijgend zuurstofgehalte en licht dalende nutriëntgehalten. Hetzelfde geldt voor de meetpunten op de Schelde ter hoogte van Steendorp, Kruibeke en Antwerpen.

Ook op deze waterlopen worden de basiskwaliteitsnormen gehaald, met uitzondering van de norm voor chemisch zuurstofverbruik in de Dijle te Willebroek en de Schelde te Steendorp (telkens ≥ 30 mg O₂/L) en de normen voor geleidbaarheid en zwevend stof in de Schelde (o.w.v. de estuariene omstandigheden).

Metingen van dinsdag 22/12/2009

Ter hoogte van de Zenne te Haren, stroomopwaarts de RWZI Brussel-Noord, daalt het zuurstofgehalte op dinsdag 22/12/09 van 11,48 mg/L (meting van 21/12) naar 4,7 mg/L. Er wordt niet meer voldaan aan de basiskwaliteitsnorm van 5 mg/L. Stroomafwaarts de RWZI te Vilvoorde wordt ook een daling van zuurstofgehalte vastgesteld van 11,9 mg/L naar 7 mg/L. Deze concentratie voldoet wel aan de basiskwaliteitsnorm.

Ook vandaag werd visueel vastgesteld dat er geen water meer uit de Woluwecollector stroomt ter hoogte van de Budabrug.

Op basis van de metingen daalt de zuurstofconcentratie in de Zenne ter hoogte van Eppegem van 8,5 mg/L naar 5,7 mg/L. De concentratie voldoet er nog aan de basiskwaliteitsnorm.

Het zuurstofgehalte in de Zenne te Mechelen daalt van 5,6 mg/L naar 3,2 mg/L. De basiskwaliteitsnorm wordt er niet meer gehaald.

Algemeen kan gesteld worden dat de hogere zuurstofgehaltes in de Zenne die gisteren werden gemeten, vandaag niet konden bevestigd worden.

In het Zeekanaal Brussel-Schelde, aan de grensovergang van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en het Vlaamse Gewest, voldoet het zuurstofgehalte aan de basiskwaliteitsnorm. De gemeten waarde daalt van 10,5 mg/L naar 8,33 mg/L wat vergelijkbaar is met de zuurstofconcentratie van dezelfde periode vorig jaar (9,0 mg/L).

In de Dijle en de Rupel stijgt de zuurstofconcentratie met 1 mg/L ten opzichte van gisteren. In de Dijle bedraagt de zuurstofconcentratie 8,8 mg/L, in de Rupel 7,2 mg/L.

In de Schelde (te Steendorp) blijft het zuurstofgehalte op het zelfde peil.

In de Schelde te Kruibeke en Antwerpen blijft het zuurstofgehalte op het peil van de afgelopen dagen. In vergelijking met dezelfde periode van vorig jaar is het zuurstofgehalte duidelijk lager (15/12/08 = 9,6 mg/L).

Metingen van maandag 21/12/2009

Ter hoogte van de Zenne te Haren, stroomopwaarts de RWZI Brussel-Noord, stijgt het zuurstofgehalte op maandag 21/12/09 van 2,39 mg/L (meting van 19/12) naar 11,48 mg/L. Stroomafwaarts de RWZI te Vilvoorde wordt een stijging van zuurstofgehalte vastgesteld van 4,8 mg/L naar 11,9 mg/L. De concentratie van vandaag voldoet terug aan de basiskwaliteitsnorm van minstens 5 mg/L. Opvallend is het verschil van de temperatuur van de waterloop op- en afwaarts de RWZI. De temperatuur stijgt van 2,5 °C opwaarts de RWZI naar 9,5 °C afwaarts.

Visueel werd vastgesteld dat er geen water meer uit de woluwecollector stroomt ter hoogte van de Budabrug.

Op basis van de metingen stijgt de zuurstofconcentratie in de Zenne ter hoogte van Eppegem van 2,2 mg/L naar 8,5 mg/L. De concentratie van vandaag voldoet terug aan de basiskwaliteitsnorm.
Het zuurstofgehalte in de Zenne te Mechelen stijgt van 0,97 mg/L (meting van 19/12) naar 5,6 mg/L. Ook hier wordt aan de basiskwaliteitsnorm voldaan.

In het Zeekanaal Brussel-Schelde, aan de grensovergang van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en het Vlaamse Gewest, voldoet het zuurstofgehalte aan de basiskwaliteitsnorm. De gemeten waarde van 10,5 mg/L is zelfs hoger in vergelijkbaar met de zuurstofconcentratie van dezelfde periode vorig jaar (9,0 mg/L).

In de Dijle, de Rupel en de Schelde (te Steendorp) blijft het zuurstofgehalte ook vandaag op het zelfde peil.
In de Schelde te Kruibeke blijft het zuurstofgehalte op het peil van de afgelopen dagen (6,1 mg/L). In vergelijking met dezelfde periode van vorig jaar is het zuurstofgehalte duidelijk lager (15/12/08 = 9,6 mg/L).

De Schelde te Antwerpen werd bij afgaand tij bemonsterd. Het zuurstofgehalte daalt van 7,8 mg/L (meting van 19/12 met opkomend tij) naar 6,1 mg/L.

Metingen van zondag 20/12/2009

Door de barre weersomstandigheden van zondag 20/12/2009 werden de staalnames onderbroken of afgeschaft. Enkel de Dijle en de Rupel werden bemonsterd.

In de Dijle blijft het zuurstofgehalte op peil en vergelijkbaar met de resultaten van 19/12/2009. Het zuurstofgehalte in de Rupel is licht verbeterd in vergelijking met gisteren.

Metingen van zaterdag 19/12/2009

Ter hoogte van de Zenne te Haren, stroomopwaarts de RWZI Brussel-Noord, stijgt het zuurstofgehalte op zaterdag 19/12 van 2,48 mg/L (meting van 18/12) naar 3,39 mg/L. Stroomafwaarts de RWZI te Vilvoorde wordt een stijging van zuurstofgehalte vastgesteld van 1,84 mg/L naar 4,78 mg/L. Deze concentratie voldoet echter nog steeds niet aan de basiskwaliteitsnorm van minstens 5 mg/L.

Op basis van de metingen van vandaag blijft de zuurstofconcentratie in de Zenne ter hoogte van Eppegem veel te laag (2,2 mg/L).

Het zuurstofgehalte in de Zenne te Mechelen daalt vandaag nog verder en bereikt een dramatisch dieptepunt met een zuurstofgehalte lager dan 1 mg/L, namelijk 0,97 mg/L. Dergelijke concentratie is uitermate nefast voor alle biologisch leven in de waterloop. Ook de visuele verontreiniging is een doorn in het oog. Vast drijvend afval en toiletpapier blijven achter op de oevers van de Zenne bij afgaand tij.

In het Zeekanaal Brussel-Schelde, aan de grensovergang van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en het Vlaamse Gewest, voldoet ook vandaag het zuurstofgehalte aan de basiskwaliteitsnorm. De gemeten waarde van 7,7 mg/L is wel lager in vergelijking met dezelfde periode van vorig jaar (9,0 mg/L).

In de Dijle blijft het zuurstofgehalte ook vandaag op peil. In de Rupel wordt er de laagste zuurstofconcentratie vastgesteld in vergelijking met de laatste 3 dagen.

In de Schelde te Kruibeke blijft het zuurstofgehalte op het peil van de afgelopen dagen (5,7 mg/L). In vergelijking met dezelfde periode van vorig jaar is het zuurstofgehalte nu wel duidelijk lager (15/12/08 = 9,6 mg/L).

De Schelde te Antwerpen werd bemonsterd bij opkomend tij. Dit betekent dat het zuurstofrijkere water vanuit de Westerschelde de Zeeschelde wordt opgestuwd en dat het zuurstofgehalte gunstiger is in vergelijking met Kruibeke.

Toestand getroffen waterlopen tot en met vrijdag 18/12/2009

Op het Zeekanaal Brussel-Schelde op de grensovergang Brussels Hoofdstedelijk Gewest – Vlaams Gewest worden er tot op heden geen (meetbare) problemen vastgesteld ingevolge het milieu-incident.

Ter hoogte van Vilvoorde en Eppegem worden op de Zenne zeer lage zuurstofgehalten vastgesteld. De zuurstofhuishouding gaat op dat deel van de Zenne er nog verder op achteruit.

In de Zenne te Mechelen (getijdegebied) ligt het zuurstofgehalte op alle uitgevoerde veldmetingen voor zuurstof dramatisch laag (continu onder 2 mg/L).

Verder stroomafwaarts (Dijle, Rupel, Schelde) is er op basis van veldmetingen uitgevoerd tot en met 18/12 nog geen duidelijk negatieve impact ingevolge het milieu-incident waar te nemen. De getijdewerking is echter een voorname factor in dit gebied omdat bij vloed de uitstroom van de door het incident extra vervuilde water van de Zenne wordt tegengehouden en omgekeerd bij eb het (extra) vervuilde water verder stroomafwaarts migreert.. De volgende weken wordt de waterkwaliteit verder nauwgezet opgevolgd.

Eerste metingen en vaststellingen bij het milieu-incident

Ter hoogte van Vilvoorde, stroomafwaarts de RWZI Brussel Noord en binnenstromend vanuit het Brussels Hoofdstedelijk Gewest naar het Vlaamse Gewest, is de waterkwaliteit, afgaande op de resultaten van de parameters CZV, ammonium, Kjeldahl stikstof en totaal en opgelost fosfor, reeds op 8 december waarneembaar achteruitgegaan. Dit wordt bevestigd door de resultaten op 9 december.

Op 10 december was ten gevolge van hevige neerslag de situatie tijdelijk minder ongunstig.

Tijdens het weekend van 12 en 13 december werden de slechtste waarden vastgesteld, met heel hoge pieken voor CZV, ammonium en zwevende stoffen. Het zuurstofgehalte ligt ver onder het minimum dat werd opgetekend tijdens de zomermaanden van 2008 en 2009. Dezelfde slechte toestand wordt bevestigd door de uitgevoerde veldanalysen op 14 en 15 december.

Meetsonde resultaten op de Schelde te Kruibeke

(Bron: UA, beschikbaar gesteld door de heer Professor Patrick Meire en de heer Tom Maris).

Enerzijds zijn de data van de eerste helft van december 2009 weergegeven en de data van een vergelijkbare periode van 2008 (zie figuren waarvan link onderaan). Er is een verschil waar te nemen in Kruibeke. In het najaar van 2008 werd gemiddeld een zuurstofgehalte opgetekend van 6,1 mg/L, in december 2009 was dit slechts 4,6 mg/L.

Daarnaast zijn de data van de periode van 16 december 2009 tot en met 8 januari 2010 weergegeven (zie figuur waarvan link onderaan). Hieruit blijkt het herstel van het zuurstofgehalte van ca. 5 mg/L  (16/12) tot ca. 8,5 mg/L (vanaf 30/12).

Opvolgmetingen VMM de komende dagen

De effecten van de heropstart van de werking van de RWZI Brussel-Noord op de waterkwaliteit van de Zenne, het Zeekanaal, de Dijle, de Rupel en de Schelde werden door de Vlaamse Milieumaatschappij nauwkeurig opgevolgd en in kaart gebracht. Sedert 7 december 2009 werd hiervoor een verscherpt monitoringprogramma uitgevoerd. De resultaten ervan zijn voldoende om de impact van dit milieu-incident op de waterkwaliteit te evalueren.

Vanaf 12 januari zal de VMM overschakelen op het maandelijks routinematig monitoringprogramma. Indien er zich nieuwe incidenten zouden voordoen, zal door de VMM opnieuw overgeschakeld worden op het verscherpt controleprogramma.