Fijn stof

Fijn stof

Fijn of zwevend stof is een mengsel van vloeibare of vaste stofdeeltjes met een sterk uiteenlopende samenstelling en afmeting. Een gas met stofdeeltjes heet een aërosol, zwarte rook is fijn stof van roetdeeltjes.

Aërosol

Een aërosol is een gas dat vermengd is met stofdeeltjes. Natuurlijk aërosol is van natuurlijke oorsprong en antropogeen aërosol komt voort uit menselijke activiteiten. aërosolen zijn primair of secundair.

• Primair aërosol Een primair aërosol bevat deeltjes die rechtstreeks in de atmosfeer worden uitgestoten. Ze ontstaan uit verschillende materialen, bijvoorbeeld in kleine stukjes die verdeeld zijn door een mechanisch proces. Zo brengt metaalverwerking zware metalen in de atmosfeer en stoot asbestverwerking asbestdeeltjes uit.
• Secundair aërosol Secundair aërosol ontstaat uit chemische reacties van gassen zoals ammoniak (NH₃), zwaveldioxide (SO₂) of stikstofoxiden (NO_x). Ook organische verbindingen kunnen secundair aërosol vormen. Deze gassen zijn minder vluchtig en vormen daarom gemakkelijk deeltjes - vooral windafwaarts. Dat gebeurt door nucleatie (de vorming van nieuwe deeltjes) of coagulatie (de hechting aan bestaande deeltjes).
  
  

Deeltjes - groot en klein

Stofdeeltjes worden ingedeeld in fracties naargelang hun grootte. Die wordt uitgedrukt in µm of μm en meet de maximale aërodynamische diameter (a.d.) van een bolvormig deeltje dat zich in de lucht voortbeweegt als een stofdeeltje. Een fractie bevat bijvoorbeeld alle stofdeeltjes met een a.d. kleiner dan 10 µm. PM staat daarbij voor particulate matter.

• PM 0.1 ultrafijne deeltjes met een a.d. kleiner dan 0.1 µm;
• PM 2.5 kleine en ultrakleine deeltjes met een a.d. kleiner dan 2.5 µm;
• PM 10-2.5 grove deeltjes met een a.d. groter dan 2.5 µm en kleiner dan 10 µm;
• PM 10 alle deeltjes met een a.d. kleiner dan 10 µm;
• TSP totaal stof of total suspended particles zijn alle stofdeeltjes.

Deeltjes die groter zijn dan PM_2.5 worden vooral mechanisch gevormd. Ze geraken in de lucht door de wind, maar ook door menselijke activiteiten zoals verkeer of de opslag en verplaatsing van bulkgoederen. Deeltjes die kleiner zijn dan PM_2.5 ontstaan in de eerste plaats door condensatie van verbrandingsproducten of door secundair aërosol.

De grootte van het deeltje bepaalt overigens ook zijn gedrag in de lucht. De a.d. van een deeltje is dus meteen een indicatie van zijn gedrag.

Stof bedreigt gezondheid

Fijn stof is heel gevaarlijk voor onze gezondheid - zowel op korte als op lange termijn.

Kortetermijneffect

Grootschalige gezondheidsstudies uit Noord-Amerika en Europa leggen een verband tussen korte periodes van luchtvervuiling (24 uur) en gezondheidseffecten op korte termijn. Het aantal luchtwegenklachten stijgt en leidt tot meer spoedopnamen. Luchtwegeninfecties en astma worden erger, mensen hoesten meer en het gebruik van geneesmiddelen die de luchtwegen verwijden neemt toe. Heel wat studies verbinden acute blootstelling aan fijn stof van PM₁₀ en PM_2.5 ook met vervroegd overlijden. Dat is vooral het geval bij ouderen met hart- en longproblemen. Bij kinderen vermindert fijn stof de longfunctie bij TSP-concentraties boven de 180 μg/m³ of wanneer er meer dan 110 μg/m³ inadembare deeltjes (PM10) zijn.

Langetermijneffect

Fijn stof is ook op langere termijn ongezond. De Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) meldt een verminderde longfunctie en een stijgend aantal chronische luchtwegenaandoeningen, zoals bronchitis en emfyseemastma. Het WGO en andere onderzoeksinstellingen schatten dat de levensduur met één tot drie jaar verkort. De MIRA-T 2002-studie berekende voor Vlaanderen een verlies van een kwart tot een derde levensjaar. Die studie ging uit van een levenslange blootstelling aan de huidige PM₁₀-concentraties.